دنیای امروز دیگر محدود به حفظ سلامت وسایل نقلیه ناوگان نیست. بلکه مدیرانی موفق هستند که با تصمیمگیریهای داده محور بیشترین بهرهوری از هر دارایی را داشته باشند و همزمان هزینهها، ریسکها و اثرات زیست محیطی ناوگان را به حداقل برسانند. در حقیقت بهینهسازی و بهرهوری ناوگان در این دنیای مدرن دو مفهوم اصلی برای ماندگاری سازمانها در صحنه رقابت بهحساب می آیند. افزایش بهرهوری و بهینه سازی ناوگان به معنای اداره عملیات با بیشترین بهرهوری ممکن در عین کاهش هزینهها، افزایش عمر مفید دارایی، حفظ ایمنی و انطباق با مقررات زیست محیطی است. بدون ارزیابی و پایش درست این شاخصها، هیچ سازمانی نمیتواند تصویر شفافی از عملکرد واقعی ناوگان داشته باشد یا برای بهبود آن برنامهریزی کند. اما این شاخصها چه هستند و چگونه باید آنها را ارزیابی کرد، مواردی هستند که در این مطلب به آن میپردازیم.
بهینه سازی ناوگان چیست؟
بهینه سازی ناوگان حمل و نقل بر چهار محور کلیدی زیر متمرکز است:
- کاهش هزینهها: صرفهجویی حداکثری بدون آسیب به عملکرد بهینه و تعداد داراییهای ناوگان
- افزایش عملکرد: اطمینان از استفاده موثر وسایل نقلیه و برنامهریزی هوشمند مسیرها همزمان با افزایش عمر مفید آنها
- بهبود ایمنی و انطباق با مقررات: تضمین کارآیی ناوگان از طریق ارزیابی مداوم حوادث و اقدامات پیشگیرانه
- اولویت دادن به مسائل زیست محیطی: یافتن راههایی برای نزدیک شدن به اهداف زیست محیطی و کاهش آلایندگی
دستیابی به یک استراتژی واقعی بهینهسازی ناوگان با پایش شاخصها ی مرتبط با این حوزه ها آغاز میشود. البته در ایران بخش زیست محیطی کمرنگتر است، با این حال توجه به سایر حوزهها نیز نقش مهمی در ماندگار ماندن سازمان در بازار رقابت دارد. اما برای حرکت اجرایی در مسیر این چهار محور، ۱۰ شاخص کلیدی وجود دارد که توجه به ارزیابی آنها توسط مدیر ناوگان بسیار مهم است. در ادامه به هر یک از این موارد میپردازیم:
شاخصهای کلیدی بهینه سازی ناوگان
برای بررسی دقیقتر، هر یک از شاخصهای مرتبط با بهینهسازی ناوگان را با توجه به چهار محور اصلی بررسی می کنیم:
شاخصهای مرتبط با هزینه
سه شاخص بهرهوری سوخت، هزینه کل مالکیت و هزینه نگهداری به ازای هر کیلومتر از شاخصهای اصلی مرتبط با کاهش هزینه هستند.
۱.هزینه کل مالکیت
هزینه کل مالکیت (TCO) مجموع هزینههای بلند مدت مالکیت و بهرهبرداری از هر دارایی را نشان میدهد. این هزینهها شامل خرید وسیله نقلیه، هزینه استهلاک، تعمیر و نگهداری، سوخت و زمان از کار افتادن خودرو است. پایش شاخص TCO به ناوگانها کمک میکند تا با شناسایی هزینههای پنهان، تصمیمهای هوشمندانهتری برای خرید یا جایگزینی وسیله نقلیه اتخاذ کنند. به این شکل کارکرد هر وسیله در طول عمر آن به حداکثر میرسد.
۲.بهرهوری سوخت
سوخت وسیله نقلیه بزرگترین هزینه عملیاتی ناوگان است که طبق برآوردها، نیمی از کل بودجه را تشکیل می دهد. پایش مصرف سوخت بازای هر وسیله نقلیه به ناوگان کمک میکند تا با کنترل هزینهها، فرصتهای بهبود عملکرد را شناسایی کنند. اما بهینهسازی واقعی چیزی فراتر از مقدار سوخت مصرفی هر خودرو است. این موضوع مواردی مانند مسیریابی هوشمندانه، مدیریت منظم تایرهای خودرو، نگهداری پیشگیرانه و پایش رفتارهای رانندگی مانند ترمزهای شدید، درجا کار کردن موتور به مدت طولانی را نیز در بر میگیرد.
یکی از روشهای نوین پایش بهرهوری سوخت، نرم افزار بهینهسازی ناوگان است که در ترکیب با کارتهای سوخت و بر پایه فناوری تلماتیک، دستیاری هوشمند در این مسیر محسوب میشود.
۳. هزینه نگهداری بازای هر کیلومتر
درک هزینههای نگهداری هر وسیله نقلیه نسبت به مسافتی که طی می کند، دید شفافی از عملکرد واقعی ناوگان بدون سایر هزینهها ارائه میکند. یکی از روشهای اصلی کاهش این هزینه، پیادهسازی برنامههای تعمیر و نگهداری پیش بینانه و تحلیل مداوم دادههای سلامت هر وسیله نقلیه است. بنابراین با پایش هزینه نگهداری بازای هر کیلومتر در عوض پایش هزینههای کل نگهداری وسیله نقلیه، سریعتر و آسانتر میتوان هزینههای نگهداری را در طول زمان کاهش داد.
شاخصهای عملکرد وسیله نقلیه
دو شاخص نرخ بهرهبرداری از وسیل نقلیه و زمان کار کردن درجای موتور در این دسته قرار میگیرند.
۱.نرخ بهرهبرداری از خودرو
این شاخص نسبت زمان استفاده از خودرو به زمان در دسترس بودن آن است.هر اندازه نرخ بهرهبرداری خودروهای ناوگان پایین باشد، نشاندهنده این است که ناوگانی بیش از نیاز واقعی سازمان داریم. بنابراین عدم استفاده مناسب از وسایل نقلیه، باعث افزایش هزینهها میشود، بدون اینکه تاثیری بر بهبود عملیات حمل و نقل داشته باشد. همچنین نرخ بهرهبرداری بسیار بالا نشان می دهد که احتمالا هزینه نگهداری پیشگیرانه بیشتر است و عمر مفید خودروها پایینتر. بنابراین با پایش این شاخص مدیران ناوگان می توانند به این موضوع پی ببرند که کدام وسیله نقلیه کمتر یا بیش از حد استفاده میشود تا به این شکل تعداد خودروهای ناوگان یا توزیع آنها را متناسب کنند. بهینه سازی نرخ بهرهبرداری تضمینی برای استفاده حداکثری از هر وسیله نقلیه و کارآیی ناوگان است.
۲.زمان درجا کار کردن موتور
درجا کار کردن موتور هزینه پنهانی است که بیشتر مواقع نادیده گرفته میشود. در حالیکه عامل اصلی اتلاف سوخت و استهلاک غیرضروری خودروها است. از طریق پایش این شاخص، عادتهای ناکارآمد رانندگان و فرصتهای کاهش مصرف سوخت سریعتر شناسایی میشوند. با دریافت نتایج این پایش، مدیر ناوگان میتواند با اجرای برنامههای آموزشی برای رانندگان یا تعیین سقف مجاز برای زمان درجا کارکردن موتور چالشهای سازمان را به حداقل برساند. در ناوگانهای مدرن این شاخص از طریق تجهیزات تلماتیک قابل پایش هستند.
۳.اثربخشی عملیات بهینه سازی مسیر
شاخص بهینهسازی مسیر نشاندهنده موثر بودن برنامههای مسیریابی هوشمند بر صرفهجویی مصرف سوخت، تحویل به موقع کالا و بهرهوری کل سازمان است. ابزارهای مسیریابی هوشمند که دادههای ترافیکی لحظهای را رصد میکنند، دستیار کمکی راننده برای اتلاف وقت کمتر در جاده و اختصاص این زمان به ایجاد ارزش بیشتر است. بنابراین با پایش دادههای دریافتی در طول زمان میتوان تاثیر آنها بر بهینهسازی ناوگان را بررسی کرد.
شاخصهای ایمنی و انطباق با مقررات
نرخ تکرار تصادفات و انطباق با بازرسی خودرو دو بخش مهم در این دسته هستند.
۱. نرخ تکرار تصادفات
پایش نرخ تکرار تصادفات نقش کلیدی در بهبود ایمنی کلی ناوگان دارد. این شاخص شامل رصد تعداد و دفعات وقوع تصادفات است و به مدیران ناوگان کمک میکند الگوها یا عوامل خطر را شناسایی کنند. این عوامل میتوانند مربوط به رفتار راننده، وضعیت خودرو و خرابی جاده باشد. نرخ تکرار تصادفات از تقسیم میانگین فاصله روزهای بین تصادفات بر کل روزهای فعالیت وسیله نقلیه محاسبه میشود.
۲. نرخ بازرسی خودرو
پایش نرخ بازرسی خودرو به مدیر ناوگان کمک میکند تا قبل از تشدید مشکلات، آنها را شناسایی کنند و مانع خرابیهای پرهزینه در سازمان شوند. ترویج فرهنگ بازرسی دقیق و منظم، تضمینی برای باقی ماندن خودروهای ناوگان در بهترین وضعیت عملیاتی است و زمان از کارافتادگی آنها را کاهش میدهد.
شاخصهای تاثیرات زیست محیطی
این شاخص در کشورهای پیشرفته که میزان آلایندگی خودروها مشمول جریمه است، بسیار اهمیت دارد. با این حال بررسی آن در پایان این مطلب به افزایش دانش و اطلاعات بروز در این حوزه کمک میکند.
۱.سطح آلایندگی
پایش سطح آلایندگی هر وسیله نقلیه به شناسایی حوزههای کاهش تاثیرات منفی زیست محیطی ناوگان کمک میکند. استفاده از سوختهای پاکتر، نوسازی خودرو، کاهش زمان درجا زدن همگی بخشی از مسیر اجرای این شاخص هستند. در کشورهای پیشرفته ترکیبی از کارتهای سوخت، فناوری تلماتیک و نرمافزارهای مدیریت ناوگان برای پایش مستمر آلایندگی هر خودرو مورد استفاده قرار میگیرد.
۲.درصد خودروهای دوستدار محیط زیست
درصد خودروهای سبز یا دوستدار محیط زیست شاخص تعهد ناوگانهای مدرن به چالش محیط زیست است. استفاده از انواع خودروهای برقی و هیبریدی در ناوگان علاوه بر کاهش تاثیرات منفی آلایندگی خودروهای معمول در ناوگان، در بلند مدت هزینههای عملیاتی را نیز کاهش میدهد.
چطور شاخصهای بهینه سازی ناوگان را ارزیابی کنیم؟
بهینهسازی و افزایش بهره وری ناوگان بدون دسترسی به دادههای دقیق و شاخصهای قابل اندازهگیری امکان پذیر نیست. شاخصهایی مانند مصرف سوخت، نرخ بهرهبرداری از خودرو، سطح ایمنی و هزینه کل مالکیت زمانی ارزش خود را نشان میدهند که به صورت مستمر مورد پایش و ارزیابی قرار گیرند. در این مسیر استفاده از یک نرمافزار یکپارچه مدیریت ناوگان نقش کلیدی در پایش دادهها و تبدیل آنها به اقدامات عملی دارد. شرکت پیشگامان آسیا با ارائه راهکارهای هوشمند مبتنی بر این نرمافزار امکان متفاوت یبرای سازمانها فراهم می کند تا با دیدی دقیقتر ناوگان خود را مدیریت کنند. به این شکل ناوگانها بهجای تصمیمگیریهای سنتی، آگاهانه به تحلیل شاخصهای کلیدی دریافتی از سامانه هوشمند مدیریت ناوگان تکیه میکنند. بنابراین قادر خواهند بود نه تنها هزینههای خود را کاهش دهند، بلکه ناوگانی ایمنتر با حداکثر بهرهوری داشته باشند. حرکت در این مسیر فقط با یک تماس و دریافت مشاوره رایگان آغاز میشود.
مرجع
